Ang Fiat Trap

“Ang walang hanggang palakaibang fiat ay ang pinakamalaking magic trick, at ang pinakamadilim na puwersa ng kasamaan, sa kasaysayan.”

Ang fiat money ay pakiramdam na ligtas. Matatag at pamilyar. Lumaki ka na kumikita nito, iniipon ito, nagbabayad ng buwis gamit ito. Ito ang yunit ng panukat ng iyong sahod, ang substansiya na iniimbak ng iyong bangko, ang midyum na ginagamit mo para bilhin ang lahat mula sa groceries hanggang sa real estate. Napakalalim ng pagkakaugnay nito sa tela ng pang-araw-araw na buhay kaya karamihan sa mga tao ay hindi na nagtatanong tungkol sa kalikasan nito, pinagmulan nito, o sa hindi maiiwasang direksyon nito. Ngunit sa ilalim ng ibabaw ng normalidad na iyon, ang fiat money ay isang ticking time bomb. Nagbibigay ito ng insentibo sa panandaliang pag-iisip, nagpapayaman sa mga may kapangyarihan na, at tahimik na nagnanakaw sa iyong kinabukasan. Ito ang dahilan kung bakit pakiramdam mo ay mas mahal ang lahat, kung bakit nawawala ang middle class, at kung bakit kailangan mong mas magsikap bawat taon para lang manatili sa iyong kinalalagyan. Maligayang pagdating sa fiat trap: isang bilangguan na napakakumportable na karamihan sa mga bilanggo ay hindi namamalayan na sila ay nakakulong.

Ang implasyon ay madalas na ipinapakita sa publiko bilang isang maliit, katanggap-tanggap na halaga ng paglago ng ekonomiya. Isang matatag na 2% bawat taon na “nagpapasigla” sa ekonomiya. Sa katotohanan, ang implasyon ay isang patagong buwis sa sinumang may hawak na pera o kumikita ng nakapirming sahod. Ito ay pagbubuwis nang walang representasyon, ipinapataw nang walang debate, kinukuha nang walang pahintulot, at ipinamamahagi nang may matinding hindi pagkakapantay-pantay. Upang maunawaan kung paano gumagana ang implasyon sa pinakapangunahing antas nito, isipin ang isang thought experiment. Isipin ang isang maliit na ekonomiya na may dalawang bagay lamang: sampung mansanas at sampung dolyar. Sa balanse ng supply at demand, ang natural na presyo ng isang mansanas ay isang dolyar. Ngayon isipin na ang awtoridad na namamahala sa supply ng pera ay nagpasya na doblehin ito, naglimbag ng sampung dolyar pa, na nagdala sa kabuuan sa dalawampu. Ang bilang ng mga mansanas ay hindi nagbago. Ang kalidad ng mga mansanas ay hindi bumuti. Walang tunay na idinagdag sa ekonomiya. Ngunit ngayon dalawampung dolyar ang humahabol sa parehong sampung mansanas. Nagbabalanse muli ang merkado: ang isang mansanas ngayon ay nagkakahalaga ng dalawang dolyar. Hindi naging mas mahalaga ang mga mansanas. Naging mas mababa ang halaga ng pera. Ang kapangyarihan sa pagbili ng bawat dolyar ay nahati sa kalahati. Ito ang implasyon sa pinakadalisay nitong anyo: mas maraming pera ang humahabol sa parehong dami ng produkto, na nagreresulta sa mas mataas na presyo. Ang mahalagang insight ay walang kayamanan na nalikha. Ito ay muling ipinamahagi lamang, mula sa mga may hawak ng orihing dolyar patungo sa mga unang nakatanggap ng bagong limbag na pera.

Narito ang hindi itinuturo sa mga paaralan. Hindi pantay ang epekto ng implasyon sa lahat. Kapag may bagong pera na nalilikha, pumapasok ito sa ekonomiya sa pamamagitan ng mga partikular na channel: sa pamamagitan ng mga bangko, korporasyon, kontrata ng gobyerno, at mga pamilihan ng asset. Ang mga taong pinakamalapit sa pinagmulan ang unang nakikinabang dahil magagamit nila ang bagong pera bago pa man mag-adjust ang mga presyo. Bumibili sila ng mga asset, namumuhunan sa mga pamilihan, at nakakakuha ng kita habang ang kapangyarihan sa pagbili ng bawat dolyar ay medyo buo pa. Samantala, ang mga ordinaryong tao, ang mga nabubuhay sa sahod o nakapirming kita, ay nararamdaman ang implasyon sa huli, pagkatapos na tumaas ang mga presyo. Sa oras na ang bagong pera ay unti-unting makarating sa sahod ng karaniwang manggagawa, na-reprice na ang merkado. Tumaas na ang halaga ng pabahay, pagkain, pangangalaga sa kalusugan, at edukasyon. Ang sahod ng manggagawa ay hindi. Ang penomenong ito, na kinilala ng ekonomista ng ikalabing-walong siglo na si Richard Cantillon, ay nagpapaliwanag kung bakit ang yaman ay nakakonsentra sa mga kamay ng mga pinakamalapit sa mga bangko sentral at patakaran sa pananalapi. Hindi ito teorya ng sabwatan. Ito ay isang istrukturang katangian kung paano gumagana ang fiat money. Ang sistema ay idinisenyo, sinasadya man o bilang isang lumilitaw na bunga ng arkitektura nito, upang ilipat ang yaman mula sa mga kumikita ng sahod patungo sa mga may-ari ng asset, mula sa paligid patungo sa sentro, mula sa marami patungo sa iilan.

Ang mga fiat system ay likas na nakabatay sa utang. Sa isang fiat na ekonomiya, ang pera ay utang. Kapag ang mga gobyerno ay gumagastos nang higit sa kanilang kinikita, nangungutang sila. Kapag ang mga mamimili ay gusto ng higit sa kanilang kayang bilhin, nangungutang sila. Kapag ang mga negosyo ay gustong lumawak, nangungutang sila. Ang buong sistema ay nakasalalay sa patuloy na pagpapalawak ng kredito. Pinapanatili ng mga bangko sentral na tumatakbo ang makinang ito sa pamamagitan ng pagpapanatili ng artipisyal na mababang interes, na ginagawang mura ang pangungutang at hindi kapaki-pakinabang ang pag-iipon. Kapag naging masyadong mabigat ang utang, naglilimbag sila ng mas maraming pera upang bayaran ito. Nagdulot ito ng pinakamalaking bubble ng utang sa kasaysayan ng tao. Sa oras ng pagsulat nito, ang pandaigdigang utang ay lumampas sa 300 trilyong dolyar, higit sa tatlong beses ng taunang output ng ekonomiya ng buong planeta. Ang matematika ay hindi maiiwasan. Kung tataas ang interes, magiging hindi mababayaran ang utang. Kung magpapatuloy ang paglilimbag ng pera, magiging walang halaga ang salapi. Parehong landas ang humahantong sa parehong destinasyon: isang pagtutuos. Ang sistema ay hindi lamang marupok, ito ay nakulong sa isang death spiral na gawa nito mismo, kung saan ang bawat interbensyon ay lumilikha ng mga kondisyon na nangangailangan ng susunod, mas malaking interbensyon. Ang bawat round ng paglilimbag ay lalo pang nagpapababa ng halaga ng salapi, na nangangailangan ng mas maraming paglilimbag upang serbisyuhan ang parehong mga utang, na lalo pang nagpapababa ng halaga ng salapi. Walang ekwilibriyo. Mayroon lamang pagbilis patungo sa hindi maiiwasan.

Ang arkitektura ng bitag na ito ay hindi aksidente ng kasaysayan. Ito ay lihim na idinisenyo ng isang maliit na grupo ng makapangyarihang kalalakihan na lubos na nauunawaan ang kanilang nililikha. Noong Nobyembre 1910, anim sa mga pinaka-maimpluwensyang personalidad sa pananalapi ng Amerika ang sumakay sa isang pribadong tren sa Hoboken, New Jersey, patungo sa Jekyll Island sa baybayin ng Georgia. Naglakbay sila sa ilalim ng mga pekeng pangalan, itinago ang kanilang pagkakakilanlan maging sa mga porter ng tren. Kasama sa grupo si Senador Nelson Aldrich, chairman ng National Monetary Commission; Abraham Piatt Andrew, Assistant Secretary of the Treasury; Paul Warburg, isang banker na ipinanganak sa Aleman na siyang pinakamalakas na tagapagtaguyod ng reporma sa sentral na pagbabangko; Frank Vanderlip, Pangulo ng National City Bank of New York; Henry Davison, isang senior partner sa J.P. Morgan; at Charles Norton, Pangulo ng First National Bank.

Sama-sama, ang mga taong ito ay kumakatawan o kumokontrol sa isang nakakagulat na konsentrasyon ng kapital ng bansa. Sa loob ng humigit-kumulang sampung araw ng mga lihim na pagpupulong, binalangkas nila ang plano para sa kung ano ang magiging Federal Reserve System. Ang panukala, na kilala bilang Aldrich Plan, ay naglatag ng balangkas para sa isang sentralisadong awtoridad sa pagbabangko na maaaring maglabas ng elastic currency, magsilbing huling tagapagpahiram, at pamahalaan ang supply ng pera na may kakayahang umangkop na hindi pinahihintulutan ng gold standard. Ang Federal Reserve Act ay nilagdaan bilang batas noong Disyembre 23, 1913, na sadyang inorasan nang karamihan sa mga kinatawan ng kongreso ay nasa bakasyon na. Nagtatag ito ng isang bangko sentral na binubuo ng labindalawang rehiyonal na reserve bank na pinag-ugnay sa pamamagitan ng isang sentral na Lupon sa Washington, D.C., isang hybrid na nilikha, bahaging pampubliko at bahaging pribado, na ang pang-araw-araw na operasyon ay lubos na naiimpluwensyahan ng mismong mga pribadong bangko na ostensibly nitong nilikha upang i-regulate. Ang paglikha ng Federal Reserve ay nagmarka ng isang bagong panahon sa pandaigdigang pananalapi. Inilagay nito ang kapangyarihang lumikha ng pera, ang pinakamahalagang kapangyarihan sa anumang lipunan, sa kamay ng isang institusyon na nagpapatakbo nang higit sa demokratikong pananagutan. Sa huli, ang bawat pangunahing bansa ay nagpatibay ng parehong modelo: ang Bank of England, ang European Central Bank, ang Bank of Japan, ang Reserve Bank of India, ang Central Bank of Brazil. Magkakaiba ang mga pangalan, ngunit magkapareho ang arkitektura. Mula sa mga institusyong ito nagmumula ang modernong fiat trap, at ang kanilang mga makinang panlimbag ang nagpopondo sa mga digmaan, mga bailout, at mga paglilipat ng yaman na naglalarawan sa ating panahon.