Ang Problema ng Sibilisasyon

“Ang sibilisasyon ay, sa kaibuturan nito, isang makina ng koordinasyon.”

Ang pinakadakilang tagumpay ng sangkatauhan ay hindi indibidwal. Ang mga ito ay kooperatiba. Walang sinumang tao ang nakakaalam kung paano gumawa ng lapis, lalo na ang isang smartphone. Isaalang-alang ang simpleng lapis sandali: ang kahoy ay galing sa Oregon, ang grapayt ay galing sa Sri Lanka, ang goma ay galing sa Malaysia, ang pintura ay galing sa Kansas. Libu-libong estranghero na hindi magkikita, na nagsasalita ng iba't ibang wika at sumasamba sa iba't ibang diyos, na may radikal na magkakaibang pananaw tungkol sa pulitika at kultura at ang kahulugan ng buhay, ay walang putol na nagtutulungan upang makagawa ng isang simpleng kasangkapan na nagkakahalaga ng mas mababa sa isang dolyar. Ito ang himala ng sibilisasyon. Hindi ang mga piramide, hindi ang paglapag sa buwan, hindi ang internet, bagaman lahat ng ito ay kahanga-hanga. Ang tunay na himala ay ang koordinasyon mismo. Ito ang di-nakikitang web ng tiwala at palitan na nagpapahintulot sa walong bilyong tao, na nakakalat sa bawat kontinente, na magtulungan sa isang masalimuot na ballet ng produksyon at pagkonsumo na hindi kailanman kayang ayusin ng sinumang sentral na tagaplano. Ang sibilisasyon ay, sa kaibuturan nito, isang makina ng koordinasyon. Ito ang operating system na nagpapahintulot sa milyun-milyong estranghero na magtiwala sa isa't isa nang sapat upang magtulungan. At tulad ng anumang operating system, nangangailangan ito ng isang maaasahang senyales, isang ibinahaging wika ng halaga na maaaring pagkasunduan ng lahat. Ang senyales na iyon ay pera.

Kung nakatira ka sa isang tribo ng 150 tao, hindi mo kailangan ng pera. Mayroon kang memorya. Alam mo na binigyan mo si Alice ng karne noong nakaraang linggo, at alam mo na si Alice ay maaasahan, ibabalik niya ang pabor kapag kailangan mo ito. Alam mo na si Bob ay tamad at hindi dapat pahiramin ng mga kasangkapan. Ang ledger ng kung sino ang may utang kanino ay ipinamamahagi sa mga isip ng tribo, pinananatili ng reputasyon, tsismis, at ang laging naroroon na pananagutan ng pamumuhay sa isang maliit na komunidad kung saan ang bawat isa ay nagbabantay sa bawat isa. Ito ang numero ni Dunbar na gumagana. Napansin ng antropolohista na si Robin Dunbar na ang mga tao ay maaaring magpanatili ng matatag na ugnayang panlipunan sa humigit-kumulang 150 indibidwal.

Higit pa sa limitasyong iyon, nagsisimula nang bumagsak ang ating kakayahang kognitibo. Hindi natin masusubaybayan kung sino ang mapagkakatiwalaan at sino ang hindi. Hindi natin matandaan ang bawat pabor na ibinigay at bawat utang na dapat bayaran. Ang mental na ledger ay umaapaw. Ngunit ang sibilisasyon ay lumalawak nang higit pa sa 150 tao. Lumalawak ito sa 150 milyon, sa 8 bilyon. Sa ganitong sukat, ang memorya ay lubos na hindi sapat. Hindi mo matandaan kung ang estranghero na nagbebenta sa iyo ng tinapay sa palengke ay tapat. Hindi mo masusuri kung ang kumpanya sa kabilang panig ng planeta ay tutuparin ang kontrata nito. Kailangan natin ng panlabas na ledger, isang ibinahaging talaan ng halaga na pinagkasunduan ng lahat, na nananatili lampas sa indibidwal na memorya, at hindi madaling mapalsipika. Ito ang nagdadala sa atin sa sentral na kahinaan ng lahat ng naitalang kasaysayan: Sino ang kumokontrol sa ledger?

Sa loob ng limang libong taon, ang sagot sa tanong na iyon ay: ang Pinuno. Maging ang mga paring templo ng sinaunang Sumer na nagtatala ng mga deposito ng butil sa mga tabletang luwad, ang mga Emperador ng Roma na naglimbag ng mga barya na may kanilang wangis, o ang mga Bangko Sentral ng modernong panahon na lumilikha ng mga digit sa mga electronic spreadsheet, ang ledger ay palaging sentralisado. At dahil sentralisado ito, madali itong masira. May depekto sa kalikasan ng tao na lumilitaw sa bawat istruktura ng kapangyarihan sa buong kasaysayan, nang walang anumang pagbubukod. Ito ay: kung matuklasan ng isang grupo ng mga tao na maaari silang lumikha ng libreng halaga para sa kanilang sarili sa pamamagitan ng pag-edit ng ledger, sa huli ay gagawin nila ito. Ang tukso ay napakalaki. Hindi mahalaga kung gaano kadakila ang orihinal na intensyon, kung gaano katalino ang mga pinuno, o kung gaano karaming pananggalang ang inilagay. May pinto, at bubuksan ito. Palagi itong nagsisimula nang dahan-dahan. Kailangan ng isang hari na pondohan ang isang digmaan, ngunit ang pagtaas ng buwis ay mapanganib sa pulitika. Kaya ipinapatawag niya ang mga gintong barya, tinutunaw ang mga ito, hinahaluan ng kaunting tanso, at muling inilalabas sa parehong halaga. Siya ay “lumikha” ng pera. Hindi agad napapansin ng populasyon. Ang mga barya ay mukha pa ring barya. Ngunit ang senyales, ang panukat kung saan kinakalibrate ang lahat ng aktibidad pang-ekonomiya, ay nabaluktot.

Isipin ang Imperyong Romano, ang pinakamakapangyarihang sibilisasyon na nakilala ng sinaunang mundo. Ang Denarius ang pamantayan ng pilak sa mundo. Sa panahon ni Augustus, sa paligid ng kapanganakan ni Kristo, ang Denarius ay 95% purong pilak. Ito ay isang maaasahang panukat. Mapagkakatiwalaan ito ng mga mangangalakal. Maiipon ito ng mga sundalo. Makakapagplano ang mga pamilya batay dito. Umunlad ang ekonomiya dahil matatag ang pundasyon. Ngunit sa loob ng tatlong siglo, sunud-sunod na emperador ang humarap sa mga krisis, mga salot, pagsalakay ng mga barbaro, lumalaking burukrasya, at ang walang sawang gana ng lumalawak na militar. Upang bayaran ang lahat ng ito, pinababa nila ang halaga ng barya. Kaunting tanso dito, kaunting tingga doon. Pagsapit ng taong 270 AD, ang Denarius ay naglalaman lamang ng 0.5% pilak. Ito ay, sa esensya, isang tansong barya na binabad sa manipis na pilak, isang kasinungalingan na nagpapanggap na pera. Ang mga kahihinatnan ay mapaminsala at mahuhulaan. Humingi ang militar ng mas mataas na sahod upang mabayaran ang walang halagang barya na ibinabayad sa kanila. Nag-imbak ang mga mangangalakal ng totoong kalakal sa halip na tanggapin ang pinababang halaga ng pera. Bumagsak ang mga ruta ng kalakalan habang nawawala ang tiwala. Hindi lamang nalugi ang Imperyo, ito ay istrukturang nabigo dahil nawalan ito ng kakayahang mag-ugnay. Kapag nasira ang panukat, nasira ang sibilisasyon. Hindi bumagsak ang Roma sa mga barbaro sa tarangkahan. Bumagsak ito sa mga huwad na naglilimbag ng pera.

Hindi lang ito sinaunang kasaysayan. Ito ang default na setting ng modernong pamamahala, ang gravitational pull na nararamdaman ng bawat sistemang pananalapi. Kapag ang pera ay madaling masira, ang korapsyon ay nagiging isang rasyonal na estratehiya. Ang mga insentibo ay nababaluktot sa mga predictable na paraan. Kung magsisikap ka at mag-iipon, ang iyong ipon ay lulutuin ng implasyon, dahan-dahan sa simula, pagkatapos ay may lumalakas na momentum habang bumibilis ang paglilimbag. Kung mangungutang ka at bibili ng mga asset, real estate, stocks, anumang may fixed supply, huhugasan ng implasyon ang iyong utang habang pinapataas ang presyo ng iyong mga hawak. Nagtuturo ang sistema ng isang malinaw at mapanirang aral: huwag gumawa. Kumuha. Huwag mag-ipon. Mag-isip-isip. Huwag magtayo para sa hinaharap. Kunin ang makukuha mo ngayon, dahil bukas ay mas kaunti ang mabibili ng iyong pera. Ang mga kahihinatnan ay kumakalat sa bawat institusyon. Ang pinakamatalinong isip ay lumalayo sa engineering, medisina, pagtuturo, at mga produktibong sining. Lumalapit sila sa pananalapi, lobbying, spekulasyon sa real estate, at batas, ang “Cantillon centers” kung saan unang pumapasok ang bagong likhang pera sa sistema at kung saan ang pagiging malapit sa tagapaglimbag ng pera ay nagbibigay ng pinakamalaking kalamangan. Nagtatayo tayo ng mga institusyon na ang modelo ng negosyo ay hindi kahusayan sa serbisyo kundi ang pag-access sa gripo ng pera. Hindi natin ginagantimpalaan ang mga lumilikha ng halaga kundi ang mga nagpoposisyon sa kanilang sarili upang makuha ito. Ito ang Problema ng Sibilisasyon sa pinakadalisay nitong anyo. Hindi ito na mayroon tayong masasamang pinuno, bagaman madalas. Hindi ito na kulang tayo sa magagandang patakaran, bagaman ang ating mga patakaran ay madalas na mali. Ang problema ay mas pundamental kaysa sa anumang pinuno o patakaran. Ang problema ay ang pundasyon mismo. Sinusubukan nating bumuo ng isang digital, magkakaugnay, potensyal na interstellar na sibilisasyon sa ibabaw ng isang teknolohiyang pananalapi na umaasa sa pagpipigil sa sarili ng mga pinuno, isang estratehiya na nabigo nang isang daang porsyento sa buong naitalang kasaysayan. Ang mas malalim na tanong na tinatanong ng aklat na ito ay hindi “Ano ang pinakamahusay na patakaran?” Ang tanong ay: “Ano ang pinakamahusay na pundasyon?”