1971: Ang Araw na Humiwalay ang Mundo sa Katotohanan

“Ang salitang iyon, pansamantala, ang pinakamahal na kasinungalingan sa kasaysayan ng pananalapi.”

Kung susuriin mo ang mga tsart ng pangmatagalang datos ng ekonomiya, sahod, hindi pagkakapantay-pantay, antas ng utang, halaga ng pamumuhay, antas ng pagtitipid, pagiging produktibo, may mapapansin kang kapansin-pansin. Halos lahat ay lumilihis sa kanilang makasaysayang trendline sa parehong taon. Ang mga linya na magkasamang umaakyat sa loob ng mga dekada ay biglang naghiwalay. Ang mga relasyon na nanatiling matatag sa loob ng mga henerasyon ay biglang nagkawatak-watak. Para bang may lindol na tumama sa pundasyon ng pandaigdigang ekonomiya at lahat ng nakatayo sa mga pundasyong iyon ay nagsimulang gumalaw at magbitak. Ang taong iyon ay 1971.

Bago ang 1971, sabay na lumaki ang pagiging produktibo at sahod. Kapag naging mas mahusay ang mga manggagawa, kapag mas marami silang nagawa bawat oras, ginagantimpalaan sila ng proporsyonal na mas mataas na sahod. Ito ay makatuwiran at sumasalamin sa isang pangunahing prinsipyo ng pagiging patas: mas marami kang ginawa, mas malaki ang kinikita mo. Pagkatapos ng 1971, marahas na naghiwalay ang mga linyang iyon. Patuloy na tumaas ang pagiging produktibo, na pinasigla ng walang humpay na inobasyong teknolohikal. Ngunit bumaba ang sahod. Ang karaniwang manggagawa ay gumawa ng mas marami at mas maraming halaga bawat taon ngunit nakatanggap ng mas maliit na bahagi ng halagang iyon bilang kapalit.

Upang maunawaan kung bakit nangyari ito, kung bakit ang modernong ekonomiya ay parang isang treadmill na patuloy na bumibilis habang tayo ay nananatili sa lugar, kailangan nating balikan ang araw na tahimik na humiwalay ang mundo sa realidad.

Noong Hulyo 1944, habang papalapit sa pagtatapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, nagtipon ang mga delegado mula sa 44 na Allied na bansa sa Mount Washington Hotel sa Bretton Woods, New Hampshire. Napakalaki ng kanilang gawain: bumuo ng isang bagong internasyonal na kaayusan sa pananalapi na pipigil sa mapagkumpitensyang pagpapababa ng halaga at mga digmaang pangkalakalan na nag-ambag sa Great Depression at, sa huli, sa digmaan mismo.

Ang sistemang nilikha nila ay elegante sa pagiging simple nito. Ang dolyar ng Estados Unidos ang magsisilbing pandaigdigang reserbang salapi, ang angkla kung saan nakatali ang lahat ng iba pang pera. Ngunit ang dolyar mismo ay nakatali sa ginto, sa isang nakapirming rate na 35 dolyar bawat onsa. Anumang dayuhang gobyerno ay maaaring magpakita ng kanilang sobrang dolyar sa Treasury ng Estados Unidos at makatanggap ng ginto bilang kapalit, sa garantisadong rate na iyon.

Ito ay isang hindi perpektong pamantayan ng ginto. Pinamamagitan ng dolyar sa halip na direkta sa ginto. Ngunit ito ay isang pamantayan pa rin. Mayroong pisikal na angkla. Ang sistema ay nagpataw ng disiplina. Kung ang Estados Unidos ay naglimbag ng napakaraming dolyar, ang ibang mga bansa ay maaaring tubusin lamang ang mga ito para sa ginto, na nagpapahina sa mga vault ng Amerika at nagpipilit ng responsibilidad sa pananalapi.

Ang angkla ay nanatili sa loob ng mahigit dalawampu't limang taon, at sa mga taong iyon, naranasan ng pandaigdigang ekonomiya ang walang kapantay na paglaki, katatagan, at malawakang pagbabahagi ng kasaganaan. Ang kaayusang ito ang dahilan kung bakit ang kwento ng modernong pera ay, sa bahagi, isang kwentong Amerikano: ang dolyar ay nasa sentro ng web, at bawat iba pang pera ay nakatali dito. Ang nangyari sa dolyar ay nangyari, sa huli, sa mundo.

Pagsapit ng huling bahagi ng 1960s, labis ang paggastos ng Estados Unidos. Nakikipaglaban ito sa Digmaang Vietnam. Isang labanan na kumonsumo ng napakaraming tao, materyales, at pera, habang sabay na itinatayo ang welfare state ng Great Society sa loob ng bansa. Ito ang klasikong bitag ng Guns and Butter: isang bansa na sumusubok na makipagdigma sa ibang bansa at pondohan ang mga programang panlipunan sa loob ng bansa nang hindi hinihingi sa mga mamamayan nito na magbayad para sa alinman sa pamamagitan ng buwis. Ang solusyon, gaya ng dati, ay ang maglimbag. Ang Estados Unidos ay lumilikha ng mas maraming dolyar kaysa sa ginto na sumusuporta sa mga ito. At napansin ito ng ibang mga bansa.

Ang France, sa ilalim ni Presidente Charles de Gaulle, ay agresibong nagsimulang magtubos ng labis nitong dolyar para sa mga gintong bar, nagpapadala ng mga barko sa buong Atlantiko upang kolektahin ang metal. Sumunod ang ibang mga bansa. Ang mga vault ng ginto sa Fort Knox ay nagsimulang maubos sa nakababahalang bilis.

Isang Linggo ng gabi noong Agosto 15, 1971, lumabas si Presidente Richard Nixon sa pambansang telebisyon. Sa isang talumpati na nauna sa popular na Western television show na Bonanza, sadyang pinili upang mapakinabangan ang manonood, inihayad niya na ang Estados Unidos ay pansamantalang sinususpinde ang pagiging convertibility ng dolyar sa ginto. Ang salitang pansamantala ay marahil ang pinakamahal na kasinungalingan sa kasaysayan ng pananalapi ng tao. Ang gold window ay hindi na muling nagbukas. Ang pansamantalang suspensyon ay naging permanente. At sa iisang gawaing iyon, ang buong arkitektura ng pananalapi ng pandaigdigang ekonomiya ay nabago.

Noong gabing iyon ng Agosto, ang bawat pera sa mundo ay naging fiat money. Sa unang pagkakataon sa buong kasaysayan ng tao, ang buong mundo ay tumatakbo sa pera na walang pisikal na suporta. Hindi bahagyang suporta. Hindi di-perpektong suporta. Walang suporta. Ang pera ay nagkakahalaga ng sinabi ng mga gobyerno na halaga nito, at wala nang iba pa. Binago nito ang istraktura ng insentibo ng sibilisasyon sa magdamag, sa mga paraan na patuloy na lumalabas mahigit limampung taon na ang lumipas.

Una, ang pera ay naging utang. Sa post-1971 fiat money system, ang bagong pera ay nalilikha kapag may inilabas na pautang. Kapag ang isang bangko ay nagpapautang, hindi ito nagpapahiram ng umiiral na deposito, lumilikha ito ng bagong pera mula sa wala, pera na umiiral lamang bilang isang entry sa ledger. Upang magkaroon ng mas maraming pera sa sistema, kailangan mong lumikha ng mas maraming utang. Ang walang hanggang paglaki ng ekonomiya, ang pangangailangan na nagtutulak sa lahat ng modernong patakaran, ay nangangailangan ng walang hanggang pagpapalawak ng utang. Lumilikha ito ng isang sistema na estrukturang adik sa paghiram, isang sistema kung saan ang deleveraging ay hindi lamang masakit kundi posibleng mapaminsala.

Pangalawa, ang agwat sa sahod-produksyon ay bumukas na parang sugat. Bago ang 1971, habang ang mga manggagawa ay nagiging mas produktibo salamat sa teknolohiya at pagpapabuti ng proseso, ang kanilang sahod ay tumaas nang sabay. Ang mga pakinabang mula sa produksyon ay ibinahagi sa pagitan ng kapital at paggawa. Pagkatapos ng 1971, patuloy na tumaas ang produksyon, ngunit ang sahod ay nanatiling patag. Ang mga pakinabang mula sa tumaas na produksyon ay inilipat sa pamamagitan ng pagpapababa ng halaga ng pera. Ang bagong inilimbag na pera ay dumaloy hindi sa mga manggagawa kundi sa mga may hawak ng mga asset: stocks, real estate, financial instruments. Ang mga pinakamalapit sa tagapaglimbag ng pera ay yumaman. Ang mga umaasa sa sahod ay lalong napag-iwanan.

Ang Cantillon Effect, ang obserbasyon na ang mga pinakamalapit sa paglikha ng bagong pera ay nakikinabang sa kapinsalaan ng mga pinakamalayo dito, ay naging mula sa isang teoretikal na konsepto tungo sa nagpapakahulugang katangian ng modernong ekonomiya.

Tayo ang mga anak ng 1971. Bawat pagkadismaya sa ekonomiya na nararamdaman natin, ang pakiramdam na mas nagtatrabaho tayo para sa mas kaunti, na ang sistema ay dinaya, na ang gitnang uri ay nawawalan ng halaga, ay nagmula sa gabing iyon ng Agosto nang maputol ang huling angkla sa realidad. Ang pagkasumpungin ng ekonomiya, ang hindi pagkakapantay-pantay ng kita, ang desperasyon na nakikita natin ngayon ay ang tunog ng eksperimento na umaabot sa mga limitasyon nito.